Zomervakantie! De tijd om op te laden, bij te komen en te genieten van hopelijk een beetje mooi weer. Nieuwe ideeën passen daar goed bij, en hoe kun je die beter opdoen dan met een goed boek? Hieronder staan 7 boeken die wij deze zomer aanraden. Niet alleen boeken over onderwijs, maar ook titels over aandacht, emoties, verandering, curriculumontwerp en kleine experimenten. Hopelijk zit er voor jou iets moois bij. Veel leesplezier!
Wat ik je nog zeggen wil
Dit is een boek om rustig te lezen. Toen Jasper Rijpma in 2020 de diagnose uitgezaaid melanoom kreeg, besloot hij iets achter te laten voor zijn jonge dochter. Het resultaat bestaat uit zestien brieven, waarin hij persoonlijke verhalen verbindt met lessen over onder andere vriendschap, vrijheid, liefde, opvoeding en onderwijs.
Wat het boek bijzonder maakt, is dat het nergens alleen een persoonlijk afscheidsboek wordt. Rijpma haalt denkers, dichters, muziek en geschiedenis aan om na te denken over grotere vragen: wat maakt een goed leven? Wat willen we een volgende generatie meegeven? En welke rol speelt goed onderwijs daarbij?
Na het recente overlijden van Jasper Rijpma leest het boek onvermijdelijk anders. Toch verdient het vooral aandacht om wat hij heeft willen nalaten: een open, warme en soms scherpe uitnodiging om bewust naar het leven en de samenleving te kijken. Een persoonlijk boek dat nog lang blijft doorwerken.
Bewust digitaal
Digitale technologie in het onderwijs roept al snel stevige reacties op. De ene nieuwe toepassing wordt enthousiast omarmd, terwijl de andere vooral wordt gezien als afleiding. Maar de interessantste vraag is natuurlijk niet of technologie goed of slecht is. De vraag is wanneer een digitale toepassing het leren daadwerkelijk ondersteunt.
In Bewust digitaal helpen Fien Depaepe en Stefanie Vanbecelaere om daar beter over na te denken. Ze combineren inzichten over leren met praktische voorbeelden van digitale tools en werkvormen. Daarbij gaat het niet om zoveel mogelijk technologie gebruiken, maar juist om bewuste keuzes maken vanuit je doelen, je leerlingen en de context.
Dat maakt dit een prettig boek voor docenten, maar zeker ook voor teams die het gesprek over digitalisering willen verscherpen. Niet beginnen bij de tool, maar bij het leren dat je wilt ondersteunen. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk is het soms verrassend lastig.
Wat schoolleiders met hoge verwachtingen doen
Hoge verwachtingen worden vaak gekoppeld aan het handelen van docenten in de klas. Terecht, maar daarmee is het verhaal natuurlijk niet compleet. Ook schoolleiders hebben invloed op de verwachtingen die in een school zichtbaar en voelbaar zijn. In keuzes, taal, beleid en de manier waarop naar leerlingen en collega’s wordt gekeken.
Rachid Bouttaouane laat in dit boek zien wat schoolleiders concreet kunnen doen om een cultuur van hoge verwachtingen te versterken. Daarbij blijft het niet bij een inspirerende visie. Het gaat juist over het dagelijkse handelen: welke vragen stel je, welke signalen geef je af en hoe zorg je ervoor dat kansengelijkheid niet alleen een mooie zin in het schoolplan blijft?
Het boek werd onlangs uitgeroepen tot Onderwijsboek van het Jaar 2025. Dat is begrijpelijk: het is inhoudelijk stevig, maar blijft dicht bij de praktijk. Een mooie aanrader voor schoolleiders én voor teams die samen willen onderzoeken welke verwachtingen zij eigenlijk uitdragen.
Reset
Wanneer iets in een organisatie niet goed loopt, is de neiging vaak om een groot plan te maken. Een nieuw project, een werkgroep, extra afspraken en natuurlijk een uitgebreid stappenplan. Soms is dat nodig. Maar vaak zit de echte vooruitgang juist in een veel kleiner en slimmer gekozen aangrijpingspunt.
Dat is de kern van Reset van Dan Heath. Hij onderzoekt hoe je vastgelopen systemen en processen kunt verbeteren door te zoeken naar plekken waar een relatief kleine verandering veel effect kan hebben. Daarbij gebruikt hij herkenbare voorbeelden uit allerlei organisaties en laat hij zien waarom breed uitrollen niet altijd de beste eerste stap is.
Hoewel dit geen onderwijsboek is, is de vertaalslag snel gemaakt. Scholen zitten vol processen, routines en afspraken die ooit logisch waren, maar inmiddels misschien vooral tijd kosten. Een fijn boek voor wie komend schooljaar iets wil veranderen zonder meteen de hele organisatie opnieuw te ontwerpen.
Tiny Experiments
Doelen kunnen richting geven, maar ze kunnen ook behoorlijk in de weg zitten. Zeker wanneer je vooraf precies probeert vast te leggen wat het resultaat moet zijn, terwijl je eigenlijk nog aan het ontdekken bent wat werkt. Anne-Laure Le Cunff stelt daarom voor om minder te denken in definitieve doelen en meer in kleine experimenten.
In Tiny Experiments beschrijft ze hoe je ideeën kunt behandelen als hypotheses: iets wat je uitprobeert, onderzoekt en vervolgens bijstelt. Dat maakt mislukken minder zwaar en leren veel zichtbaarder. De aanpak is gebaseerd op inzichten uit de neurowetenschappen, maar wordt vooral heel praktisch uitgewerkt.
Ook voor het onderwijs is dat een krachtige manier van denken. Een nieuwe werkvorm, een aangepaste lessenreeks of een andere teamafspraak hoeft niet direct perfect te zijn. Begin klein, kijk goed wat er gebeurt en gebruik die informatie voor de volgende stap. Juist zo ontstaat vaak duurzame verandering.
Gevoel voor leren
Wanneer we over leren praten, gaat het vaak over kennis, aandacht en geheugen. Logisch natuurlijk, maar daarmee blijft een belangrijk deel buiten beeld. Iedereen die lesgeeft weet hoeveel invloed nieuwsgierigheid, onzekerheid, plezier, frustratie en vertrouwen hebben op wat leerlingen en studenten uiteindelijk leren.
In Gevoel voor leren brengen Pamela den Heijer en Ton Zondervan de perspectieven van dertig auteurs samen. Zij laten zien dat leren niet alleen een cognitief proces is, maar ook lichamelijk, sociaal en emotioneel. Wetenschappelijke inzichten worden daarbij verbonden aan herkenbare vraagstukken rond motivatie, mentaal welzijn, polarisatie en waardenontwikkeling.
Het is geen boek dat één eenvoudig model voorschrijft. Juist de verschillende perspectieven nodigen uit om opnieuw te kijken naar je eigen onderwijs. Welke gevoelens roept een leeromgeving op? Wanneer ontstaat ruimte om te proberen en te twijfelen? Een inhoudelijk stevige, maar waardevolle tegenhanger voor alle aandacht voor kennis en techniek.
De leraar als ontwerper
Curriculumontwikkeling klinkt al snel als iets voor projectgroepen en grote onderwijsvernieuwingen. In de praktijk maakt iedere docent voortdurend ontwerpkeuzes. Over doelen, inhoud, leeractiviteiten en toetsing. De vraag is vooral hoe bewust je die keuzes maakt en hoe je samenhang aanbrengt.
De leraar als ontwerper helpt leraren om zelf richting te geven aan het curriculum van hun vak of school. Het boek combineert een theoretisch kader met ervaringen uit de praktijk en een online toolbox. Daarbij krijg je geen vast stappenplan opgelegd, maar verschillende ontwerpbenaderingen en hulpmiddelen die je kunt inzetten wanneer ze passen bij jouw vraagstuk.
Voor de duidelijkheid: dit is een eigen publicatie van Vernieuwenderwijs, gemaakt in samenwerking met de HAN en SLO. Toch zetten we hem bewust in deze lijst. Met het oog op de nieuwe kerndoelen, die naar verwachting in 2027 wettelijk worden ingevoerd, zullen veel teams volgend schooljaar de vertaalslag naar hun eigen curriculum moeten maken. Dan is dit compacte en praktische boek echt de moeite waard.
Met deze zeven boeken kun je deze zomer alle kanten op. Van persoonlijke levenslessen en schoolleiderschap tot digitale didactiek, emoties, curriculumontwerp en veranderen door kleine experimenten. Misschien spreekt het ene boek je direct meer aan dan het andere. Toch kan het juist interessant zijn om eens een titel te kiezen die nét buiten je gebruikelijke blikveld ligt. Hoe dan ook: veel leesplezier. Heb je zelf nog een goede tip? Laat het dan weten in de reacties hieronder!
Mede-oprichter van Vernieuwenderwijs. Adviseur Curriculum Playground. Docent, onderwijsontwerper & maker. Altijd veel ideeën, en op zoek naar de verbinding tussen leren, creativiteit en technologie. Onderwijs kan altijd beter, maar mag ook zeker leuker!