Stel je voor: je wilt met je team een lessenreeks ontwerpen waarin leerlingen leren een standpunt te onderbouwen. Een collega heeft AI alvast een voorstel laten maken. Er zijn leerdoelen, een planning, werkvormen en een rubric. De reeks eindigt met een debat. Het ziet er overzichtelijk uit en je kunt er zo mee aan de slag. Maar dan komt de vraag: vinden we dit eigenlijk een goed ontwerp? Precies daar zit een belangrijk deel van curriculumontwerp: samen scherp krijgen wat je goed vindt, en waarom.
Goed volgens wie?
Als we het bij leerlingen over AI hebben, dan gebruiken we al snel de toevoeging dat je ‘zelf kritisch moet blijven’. Dat klinkt logisch, maar doen we dat zelf ook voldoende als docenten? Als een voorstel compleet oogt en de leerdoelen netjes geformuleerd zijn, is het verleidelijk om vooral naar de details te kijken. Klopt de planning eigenlijk wel? Is de opdracht duidelijk? Kan die ene zin wat korter?
De vragen over de bedoeling van het onderwijs kunnen daarbij gemakkelijk naar de achtergrond verdwijnen. Misschien staat in jullie visie dat leerlingen kritisch leren denken. Dat is een mooi uitgangspunt, maar wat betekent het hier? Willen we dat leerlingen betrouwbare informatie kunnen selecteren? Dat ze argumenten tegen elkaar afwegen? Of dat ze hun eigen standpunt durven herzien? Die keuzes hebben gevolgen voor de opdracht.
Wanneer je vooral wilt dat leerlingen verschillende argumenten leren afwegen, wil je dat terugzien in hun werk. Alleen overtuigend spreken tijdens een debat geeft daar misschien nog onvoldoende zicht op. Dan is het logisch om leerlingen ook te laten toelichten welk tegenargument hen aan het twijfelen bracht en wat ze daarmee hebben gedaan.
Zo maak je de stap van een algemeen idee over goed onderwijs naar een concrete ontwerpkeuze. Daarbij ontwikkel je samen kwaliteitsbesef: een beeld van wat goed is, dat je kunt gebruiken om een ontwerp te beoordelen en te verbeteren. Dat beeld wordt bruikbaar wanneer je kunt uitleggen waarom iets bij jullie doel en jullie leerlingen past.
Maak de afweging zichtbaar
Dat gezamenlijke beeld ontstaat tijdens het bespreken van voorbeelden. Leg het voorstel voor het debat eens naast een alternatief: leerlingen schrijven een advies waarin ze verschillende standpunten afwegen. Samen met je collega’s geef je aan welke opdracht de voorkeur heeft en waarom dat zo is. Juist in dat gesprek komt er veel naar boven!
Misschien vindt iemand het debat sterker omdat leerlingen direct op elkaar moeten reageren. Een andere collega kiest het advies omdat leerlingen dan tijd hebben om bronnen te raadplegen en hun redenering bij te stellen. Beide vormen hebben mogelijkheden, en welke het beste past, hangt af van wat je op dit moment wilt oefenen en zichtbaar wilt maken.
Je merkt daarbij al snel dat je een criterium als ‘diepgang’ heel verschillend kunt invullen. Voor de een betekent het veel argumenten gebruiken, voor de ander juist één argument goed uitwerken. Dan helpt het om samen naar een voorbeeld van leerlingwerk te kijken. Waar zie je die diepgang precies? Wat zou er moeten veranderen om het werk sterker te maken?
Door zulke verschillen te bespreken, wordt het makkelijker om elkaar te begrijpen. Je hoeft daarbij niet op elk punt hetzelfde te vinden. Wel wil je kunnen volgen waarom een collega een bepaalde keuze maakt. Dat helpt ook later, wanneer iemand een les aanpast of een andere opdracht wil gebruiken. De bedoeling achter het ontwerp blijft dan herkenbaar, en dat is waar het over moet gaan.
Eerst zelf kijken, dan samen bespreken
Hoe organiseer je dit nu tijdens bijvoorbeeld een sectie-overleg? Begin met een voorbeeld en laat iedereen eerst een paar minuten zelf kijken. Bedenk of schrijf op wat leerlingen hiervan moeten leren, welk onderdeel daar goed bij past en waar je over twijfelt. Dat kan gewoon op een A4’tje. Zo heeft iedere collega iets ingebracht voordat het gesprek echt begint.
Vergelijk daarna de antwoorden. Neem tijd voor de verschillen, ook als het verleidelijk is om snel een beslissing te willen maken. Waarom verwacht de ene collega dat leerlingen iets leren van de opdracht, terwijl de ander daarover twijfelt? Welke kennis of ervaring speelt daarbij mee? Soms ontdek je dat je iets nog moet uitzoeken voordat je verder kunt, dus doe dat dan ook!
AI kan vervolgens helpen om een alternatief uit te werken of kritische vragen bij jullie keuze te stellen. Bij het debat kun je bijvoorbeeld laten verkennen hoe je het afwegen van tegenargumenten beter zichtbaar maakt. Je hebt dan een gerichte vraag, vanuit een afweging die je samen hebt gemaakt. Ook een onverwacht idee kan waardevol zijn: bespreek wat het toevoegt en of jullie eerdere keuze daardoor verandert.
Als teamleider of kartrekker kun je (en moet je!) ruimte maken voor dit soort gesprekken. Vraag collega’s om de belangrijkste keuzes bij hun ontwerp toe te lichten. Laat een twijfel terugkomen in het volgende overleg. En als het nodig is, zorg dan dat iemand met meer expertise kan meedenken wanneer het team vastloopt. Daarmee help je jouw collega’s om steeds beter te beoordelen wat een ontwerp nodig heeft.
Wanneer weet je of het werkt?
Uiteindelijk moet de lessenreeks in de klas iets opleveren. Spreek daarom bij jullie ontwerpkeuze af waar je op gaat letten. In het voorbeeld: kunnen leerlingen een tegenargument serieus wegen en uitleggen wat dit betekent voor hun eigen standpunt? Verzamel een paar voorbeelden van hun werk en bekijk die samen in het volgende overleg.
Dat kan soms best verrassend zijn! Misschien leveren de leerlingen mooie betogen af, terwijl ze nauwelijks ingaan op andere standpunten. Of blijkt uit hun toelichting dat ze veel meer hebben afgewogen dan je in het debat hoorde. Zulke voorbeelden helpen om zowel de opdracht als jullie beeld van kwaliteit verder aan te scherpen.
De volgende keer dat er een idee voor een nieuwe opdracht of complete lessenserie wordt besproken, heb je dus een mooie aanleiding voor een gesprek. Welke keuzes herkennen we? Wat zouden we aanpassen, en waarom? Als je dat samen kunt onderbouwen, heb je houvast om verder te ontwerpen. En in het begin kost dat misschien wat tijd, en dat voelt soms gek in tijden waarin AI het in enkele seconden kan oplossen. Maar uiteindelijk levert het veel op: meer gezamenlijke grip op het ontwerp, en leerlingen die meer leren.
Meer over dit onderwerp? Luister naar de podcast van De Wijsneuzen:
Mede-oprichter van Vernieuwenderwijs. Adviseur Curriculum Playground. Docent, onderwijsontwerper & maker. Altijd veel ideeën, en op zoek naar de verbinding tussen leren, creativiteit en technologie. Onderwijs kan altijd beter, maar mag ook zeker leuker!