Leren door ontwerp: curriculumontwerp als vorm van professionalisering

In het onderwijs streven we voortdurend naar verbetering. We willen onze leerlingen en studenten inspireren, motiveren én begeleiden naar hun toekomst. Maar terwijl we druk zijn met lesgeven, toetsen en andere praktische zaken, vergeten we soms de langere termijn. En laat dat nu net een krachtig instrument zijn voor de ontwikkeling van de docent: curriculumontwikkeling! Het ontwerpen en herzien van het curriculum biedt niet alleen kansen om het onderwijs te verbeteren, maar werkt ook als een middel voor de eigen professionalisering.

Curriculumontwikkeling: meer dan een verplichting

Je gebruikt bij elke les een methode of werkt al jaren vanuit dezelfde planning. Curriculumontwikkeling wordt dan gezien als een plotseling noodzakelijk iets. Maar wat als je het benadert als een kans voor de eigen professionele ontwikkeling? Waarin je opnieuw en actief gaat verdiepen in de lessen die je geeft en waarbij je nadenkt over de visie én het uitwerken in een nieuw plan. Dit zijn zaken die je als docent prikkelen om nieuwe stappen te zetten. Even terug naar de tekentafel: hoe heb je de meeste impact op het leerproces van de leerling of student.  

Van korte termijn naar lange termijn

Iedere docent heeft weleens het gevoel gehad dat de lessen op zichzelf staan, zonder duidelijke verbinding met het grotere geheel. In de dagelijkse praktijk is dat ook niet vreemd: de volgende les vraagt altijd de meeste aandacht! Doordat je op deze manier bezig bent met de korte termijn, is het moeilijk om focus te houden op het bewust verbeteren van je handelen. 

Die strijd tussen de korte termijn en de lange termijn is niet nieuw. Denk aan het ‘systeem 1’ en ‘systeem 2’ denken van Kahneman. Systeem 1 staat daarbij voor snel, ad-hoc en op de automatische piloot. Systeem 2 gaat over de langere termijn, de tijd nemen om na te denken en te kijken naar het grotere geheel. Dit kost meer moeite. Wanneer er op een school of opleiding onrust heerst of andere zaken de aandacht vragen, ben je continu aan het werk vanuit systeem 1: de automatische piloot draait dan overuren! 

In zo’n situatie lijkt het onderwijs bijna op een eerste hulp afdeling van een ziekenhuis: er blijven maar nieuwe ‘problemen’ verschijnen die opgelost moeten worden. Maar wat als we weer even op pauze drukken en de tijd nemen om te bedenken hoe dit beter kan? Starten met het curriculum is dan een ideale manier. 

Professionalisering door samenwerking

Niet alleen vanwege de focus op de lange termijn, maar ook als sectie, vakgroep of team is curriculumontwerp bij uitstek een handig middel voor professionalisering. ‘Samenwerken verbeter je door samen te werken’ is een flauwe one-liner, maar het klopt wel! In het onderwijs werken we vaak samen door ‘naast elkaar’ te werken. Oftewel, de welbekende volkstuin-teams. 

Curriculumontwerp vraagt om een andere aanpak: een aanpak waarin écht samen gewerkt wordt. Door te starten met een gezamenlijke visie en ambitie, van daaruit de stappen van backward design te doorlopen en dit uiteindelijk in de praktijk te brengen, komt een actieve samenwerking op gang. Er zijn weinig zaken in het onderwijs die méér het teamgevoel bevorderen dan dit proces. 

Curriculumontwerp als continu (leer)proces

Werken aan het curriculum kent een aantal opbrengsten. De meest voor de hand liggende is wanneer ‘het curriculum als product’ wordt bekeken. Een product dat na ontwikkeling wordt opgeleverd en vervolgens uitgevoerd wordt. Klaar! Een andere opbrengst is wanneer het curriculum wordt gezien als een bewuste ontwikkeling.

Wanneer je naar curriculumontwerp kijkt als een continu (leer)proces, dan ben je als school of opleiding bewust bezig met het maken van de juiste keuzes. En of die keuzes dan gaan over de inhoud, de manier van lesgeven, of de manier van toetsen: het zijn allemaal keuzes die gaan over het verbeteren van het leerproces op de langere termijn. 

Deze manier van denken en werken noemen we zelf vaak ‘Leren door ontwerp’. Het ontwerp is gefocust op meer leren van de leerling of student. Als docent zul je daarbij continu moeten blijven leren om dit te verbeteren. Kortom: het ontwerp is niet alleen voor het leerproces van de leerling of student, maar net zo goed voor de docent die er les in geeft. 

Stap voor stap

Hoe begin je dan met het herontwerpen van je curriculum? Om dit zo eenvoudig mogelijk te maken hebben we geprobeerd om onze meest gebruikte werkvormen en praktische kennis te bundelen in een toolbox: de toolbox Curriculumontwerp. In deze toolbox vind je de 8 stappen die we zelf hebben gebruikt op veel scholen en opleidingen in het vo, mbo en hbo. Daarnaast vind je hier ook relevante artikelen en opdrachten die bijdragen aan een goede kennisbasis om met het (her)ontwerpen van je curriculum te starten. 

Wil je meer weten over de toolbox? Kijk dan vooral even via de volgende link de website (of klik op de afbeelding).

Conclusie

Door curriculumontwikkeling te zien als een middel voor professionalisering, investeer je niet alleen in de kwaliteit van het onderwijs, maar ook in je vaardigheden en kennis als docent. Het stelt je in staat om bewuster, effectiever en met meer voldoening les te geven. Ook helpt het je om de sneltrein van het onderwijs even op pauze te zetten en zo vanuit rust en overzicht betere keuzes te maken, samen met collega’s. Kortom: Leren door ontwerp!