Intenties in het curriculum: praktisch aan de slag!

Het ontwerpen van een curriculum vraagt veel en wordt al snel erg ’technisch’. Leeruitkomsten formuleren, toetsing ontwerpen en nadenken over welke inhoud er aan bod moet komen. Hierdoor kun je als team al snel de draad kwijtraken: want wat is dan de grote lijn in het curriculum? Het formuleren en werken met intenties in het curriculum kan hierbij helpen om na te denken over: Wat wil je eigenlijk bereiken met dat eerste jaar? Welke ervaring gun je leerlingen of studenten in die eerste weken? En hoe komt alles samen in een doorlopende lijn? Dit zijn precies de vragen om vanuit intenties een beter doordacht curriculum te ontwerpen.

Wat zijn intenties?

Intenties zijn grote, ambitieuze doelen die je formuleert op verschillende niveaus van een opleiding. Het zijn niet de leeruitkomsten zelf, maar het verhaal eromheen. Ze helpen je om van groot naar klein grip te krijgen op de doorlopende lijn van het curriculum. Het kernidee is simpel: eerst nadenken over wát je wilt bereiken, voordat je gaat invullen hóe je dat gaat doen.

En dat klinkt misschien voor de hand liggend, maar in de praktijk werkt het nét anders. Teams beginnen vaak bij de inhoud, bij de toetsen, bij de werkvormen. Intenties draaien dat om. Ze dwingen je om eerst stil te staan bij de richting, bij het gevoel dat je wilt oproepen, bij de reis die je studenten wilt laten maken. Inhoud is namelijk niet alles. Je wilt ook nadenken over welke leerervaring je studenten écht wilt bieden.

Waarom zou je werken met intenties? 

Het werken met intenties is niet zomaar een leuk ideetje om een mooie tekening te maken van het curriculum. Er zit stiekem veel inhoud in het werken met de intenties. Als eerste is het een prettige vorm om te werken van macro naar micro niveau. De niveaus waarop intenties werken (opleiding, jaar, periode, week) sluiten namelijk goed bij het bekende onderscheid tussen macro (school/instellings-niveau), meso (opleiding) en micro (les). Onderzoek benadrukt keer op keer dat curriculumplanning moet starten bij het grote plaatje en van daaruit naar binnen werkt. Precies dus wat je met deze werkwijze doet!

Ook herken je het werken vanuit Backward Design en constructieve afstemming in het werken met intenties: het geeft meer grip op het geheel. Je werkt vanuit het ‘einde’ (het hele curriculum) én zorgt dat je zicht hebt op de balans van de verschillende onderdelen als leeruitkomsten, toetsing en leeractiviteiten. 

Wat ook prettig is aan het werken met intenties, is dat je veel sneller aan de slag kunt met het ontwerpen van onderdelen van het curriculum. Doordat je meer zicht hebt op het grote plaatje kun je er bewuster voor kiezen om een deel te ontwikkelen, in plaats van het hele curriculum. Zo kun je het ontwerpproces meer cyclisch laten plaatsvinden: je (her)ontwerpt een periode en test deze vervolgens uit. Op basis van de uitkomsten van dit kleinere herontwerp ga je verder met de volgende periode. Zo werk je in plaats van één ‘grote loop’ in meerdere ‘kleine loops’, en leer je veel sneller wat wel en niet werkt binnen het nieuwe onderwijsontwerp. En dat zonder het grote plaatje uit het oog te verliezen!

Werken met intenties, hoe doe je dat? 

Wil je met je team aan de slag met intenties? Begin klein. Pak bijvoorbeeld één leerjaar en formuleer samen de intentie. Wat wil je dat studenten aan het eind van dat jaar hebben meegemaakt? Welk gevoel, welke groei, welke stap hebben zij gehad of gemaakt? Schrijf het op, hang het aan de muur en gebruik het als start bij elke volgende beslissing over inhoud en toetsing.

De werkwijze achter intenties volgt het principe van leerbogen. Je tekent als het ware een grote boog over de hele opleiding en zoomt stap voor stap in: van opleiding naar leerjaar, van leerjaar naar periode en eventueel van periode naar week. Elke boog heeft een eigen intentie. Samen vormen ze de rode draad van je curriculum.

Begin ook met het bij elkaar brengen van alles wat er al ligt. Denk aan de visie van de opleiding, ontwerpprincipes, het beroepsprofiel en de leeruitkomsten. Je hoeft het niet meteen te ordenen, gewoon verzamelen. Zo heb je een gedeeld startpunt met je team.

Teken vervolgens een tijdlijn met een grote boog over de hele opleiding. Dat klinkt simpel, en dat is het ook! Maar het helpt enorm om letterlijk te zien: dit is de reis die een student aflegt van start tot finish. Die ene grote boog geeft het totaalplaatje.

Vanuit deze grote boog ga je nu de stap zetten naar kleinere bogen. Teken per leerjaar een extra boog binnen de grote boog. Brainstorm vervolgens samen: wat willen we per jaar bereiken? Denk aan grote idealen. Jaar 1 kan gaan over “kennismaken met het werkveld”, jaar 2 over “expertise opbouwen” en jaar 3 over “vakmanschap ontwikkelen”. Het mogen ambitieuze, inspirerende doelen zijn. Juist dat geeft richting.

Ga van hieruit verder als dat nodig is: werk bijvoorbeeld met bogen per periode, semester of blok. Of: wanneer je het nog scherper wilt, werk dan met nog kleinere bogen. 

Kortom

Je zult merken dat het gesprek verandert. In plaats van “welke inhoud moet erin?” wordt het “past dit bij wat we willen bereiken?” Dat zorgt al snel voor een groot verschil: in plaats van het produceren van materiaal om de lessen of modules ‘gevuld’ te hebben gaat het veel meer over de visie hierachter. Zo maak je met elkaar betere keuzes en dat merk je uiteindelijk in het ontwerp en het uitvoeren daarvan. 

Intenties helpen je om eerst de richting te bepalen en dan pas de route uit te stippelen. Door te werken met leerbogen, van groot naar klein, creëer je een doorlopende lijn in je curriculum die écht ergens over gaat. Je voorkomt dat je team verdwaalt in discussies over details en je geeft leerlingen of studenten een samenhangende leerervaring. Dus pak die stiften, teken die bogen, en begin bij het begin: wat wil je bereiken? Veel succes!