Constructieve afstemming, wat vinden studenten? Een vragenlijst (download)

Leerlingen en studenten komen tot betere, en eerlijkere prestaties als toetsen, leeractiviteiten en leerdoelen écht goed op elkaar aansluiten. Dit principe staat bekend als constructieve afstemming (constructive alignment). Maar hoe weet je nou of jouw curriculum echt goed is afgestemd? In dit artikel ontdek je waarom constructieve afstemming essentieel is, hoe het werkt, hoe leerlingen en studenten en docenten het ervaren, én krijg je toegang tot een handige vragenlijst waarmee je direct aan de slag kunt.

Curriculumontwikkeling

Curriculumontwikkeling draait om het ontwerpen van onderwijs dat optimaal aansluit bij wat je leerlingen en studenten moeten leren en hoe ze dit aantonen. Bij een krachtig curriculum zijn leerresultaten (leerdoelen of leeruitkomsten), leeractiviteiten en toetsing naadloos met elkaar verbonden. Mogelijke reflectievragen hiervoor zijn: passen mijn leeractiviteiten echt bij de leerresultaten die ik heb opgesteld? En meet mijn toets daadwerkelijk of leerlingen en studenten die resultaten bereikt hebben? Goede curriculumontwikkeling zorgt ervoor dat leerlingen en studenten doelgericht leren en niet verdwalen in activiteiten die weinig bijdragen aan hun leerproces (Van den Akker, 2018).

Meer weten over curricuculumontwikkeling? Bekijk dan onze themapagina curriculumontwikkeling.

Constructieve afstemming

Constructieve afstemming betekent simpel gezegd dat je leerresultaten, leeractiviteiten en toetsing consequent op elkaar afstemt. Dit principe komt van John Biggs, die stelt dat leerlingen en studenten het beste leren als ze duidelijk weten wat er van hen verwacht wordt en daarop gericht kunnen werken (Biggs & Tang, 2011).

Je kunt dit proces samenvatten in drie stappen:

1. Leerresultaten formuleren: Wat moeten je leerlingen en studenten precies gaan aantonen? Formuleer doordachte leerdoelen of leeruitkomsten.
2. Passend toetsen: Hoe toets je of leerlingen en studenten de doelen daadwerkelijk gehaald hebben? Denk hierbij goed na over waartoe toetsing dient.
3. Leeractiviteiten kiezen: Welke activiteiten zorgen ervoor dat leerlingen en studenten deze doelen bereiken? Ontwerp hierbij een krachtig leerproces.

Door deze stappen bewust te zetten, zorg je voor diepgaand en betekenisvol leren.

Backward design

Eén manier om dit te bereiken, is door het curriculum te ontwikkelen vanuit backward design. Oftewel: eerst de leerresultaten vaststellen, dan de toetsing bepalen en daarna pas de leeractiviteiten te ontwerpen. Dat is overigens vaak geen lineair proces: bij het vaststellen van de toetsing kun je erachter komen dat bepaalde doelen (of leeruitkomsten) nog wat anders geformuleerd moeten worden, of kun bij het kiezen van de leeractiviteiten erachter komen dat de gewenste vorm van toetsen niet haalbaar is binnen de tijd. Meer hierover kun je lezen in dit artikel.

Praktisch aan de slag met backward design? Bekijk dan eens Curriculum Playground.

Hoe wordt het ervaren?

Het toepassen van een goede constructieve afstemming zorgt vaak voor meer grip en duidelijkheid in het onderwijs. Leerlingen en studenten weten precies wat ze moeten doen en waarom. Hierdoor ontstaat er minder stress en verwarring én neemt de motivatie toe. Je leerlingen en studenten klagen niet meer over toetsen die “niks met de lessen te maken hebben”, omdat ze duidelijk zien dat alles op elkaar aansluit – dat is in ieder geval het idee. Tegelijkertijd weten we ook hoe complex onderwijs is: een beoogd curriculum kan anders worden uitgevoerd en uiteindelijk kunnen er ook weer andere dingen worden geleerd dan je zou denken. Deze drieslag wordt ook wel geduid als Beoogd – Uitgevoerd – Geleerd (BUG).

Inzicht hebben in hoe de drieslag samenhangt vraagt om voldoende curriculumbewustzijn. Om een goed beoogd curriculum te ontwikkelen, kun je je bijvoorbeeld verdiepen in literatuur. Om zichtbaar te maken wat is geleerd, kun je bijvoorbeeld kijken naar de data die voortkomt uit de toetsen. De vraag die dan overblijft is in hoeverre het uitgevoerd curriculum strookt met datgene wat is beoogd. Voor jezelf kun je daarvoor bijvoorbeeld reflecteren op je gegeven lessen en de vooraf gemaakte lesplanning. Echter, minstens een evengoede bron zijn je leerlingen of studenten: hoe ervaren leerlingen of studenten het curriculum? En om dit wat concreter op kwaliteit te betrekken: in hoeverre ervaren zij constructieve afstemming?

CALEQ vragenlijsten

Om inzicht te krijgen in hoe goed constructieve afstemming wordt ervaren binnen jouw curriculum, kun je gebruikmaken van de CALEQ-vragenlijst (Constructive Alignment Evaluation Questionnaire) van Postareff et al. (2020). Deze vragenlijst meet specifiek hoe leerlingen en studenten de afstemming tussen doelen, activiteiten en toetsen ervaren.

CALEQ richt zich op:

• Begrijpelijkheid van leerdoelen.
• Relevantie van leeractiviteiten.
• Passendheid van toetsvormen.
• Algemeen gevoel van afstemming.

De vragenlijst bestaat uit 20 items, die ieder met een likertschaal van 1 (helemaal oneens) tot 5 (helemaal eens) worden beantwoord. De items zijn te categoriseren in bovenstaande vier categorieën. Uit onderzoek blijkt dat CALEQ een effectieve manier is om inzicht te krijgen in hoe constructieve afstemming binnen jouw onderwijs ervaren wordt en waar verbeterpunten liggen.

Een manier om de vragenlijst in te zetten is – in lijn met de werkvorm denken-delen-uitwisselen – door deze door je leerlingen of studenten te laten invullen (eventueel met een toelichting per vraag), deze in groepjes met elkaar te laten vergelijken (welke verschillen en overeenkomsten zijn er) en dit klassikaal te bespreken: wat valt in het algemeen op? Wat vinden we daarvan? Wat willen of moeten we daarmee? Ga middels de vragenlijst met elkaar in gesprek over de (meer)waarde van feedback en hoe je dit nuttig voor elkaar kunt maken.

Download de vragenlijst

Wil jij direct inzicht in de constructieve afstemming binnen jouw onderwijspraktijk? Download hieronder gratis de CALEQ-vragenlijst. Hiermee kun je eenvoudig achterhalen hoe goed jouw onderwijs is afgestemd en meteen aan de slag met eventuele verbeterpunten.

Meer van dit soort vragenlijsten, posters en ander materiaal? Bekijk dan onze downloads.

Download vragenlijst

Tot slot

Constructieve afstemming helpt je om jouw onderwijs betekenisvoller en effectiever te maken. Door bewust leerdoelen, leeractiviteiten en toetsen op elkaar af te stemmen, zorg je voor minder verwarring, hogere motivatie en betere resultaten. We nodigen je uit om vandaag nog te reflecteren op jouw eigen curriculum. Hoe goed ben jij afgestemd?