De basisvaardigheden: waarom, wat en hoe?

De basisvaardigheden zijn nu officieel ingevoerd. Sinds dit schooljaar dien je in het po, vo en mbo met je leerlingen of studenten te werken aan de basisvaardigheden. Zo zal ook de inspectie deze standaard basisvaardigheden beoordelen bij hun bezoeken aan scholen en opleidingen. Wat zijn nu precies deze basisvaardigheden? Waarom is er aandacht voor? En hoe kun je hier praktisch mee aan de slag in het curriculum? Daarover alles in dit overzichtsartikel.

Wat zijn de basisvaardigheden

De basisvaardigheden zijn ‘de fundamentele kennis en vaardigheden die leerlingen nodig hebben om te leren, deel te nemen aan de maatschappij en zich verder te ontwikkelen.’ (Inspectie van het onderwijs, 2022). Meer concreet gaat het om:

1. Nederlandse taal
   Lezen, schrijven en mondelinge communicatie.
2. Rekenen en wiskunde
   Functionele rekenvaardigheden en wiskundig denken.
3. Burgerschap
   Kennis, vaardigheden en houding om actief en verantwoord deel te nemen aan de samenleving.

Ook is Digitale geletterdheid (denk bijvoorbeeld aan ICT-basisvaardigheden, informatievaardigheden, mediawijsheid, en computational thinking) onderdeel van het masterplan basisvaardigheden – maar op het moment van schrijven zijn deze kerndoelen nog niet ingevoerd – is het vakgebied dus niet wettenlijk verankerd – en is het nog geen direct onderdeel van het inspectiekader: de kerndoelen worden 1 augustus 2027 ingevoerd (zie hieronder).

Als school (po, vo) of opleiding (mbo) wordt van je verwacht dat je voor leerlingen of studenten een ‘doelgericht en samenhangend curriculum voor basisvaardigheden’ hebt (Inspectie van het onderwijs, 2025). Je dient daarbij rekening te houden met de doelgroep in het geplande curriculum en dit dient ook zichtbaar te zijn in het uitgevoerde curriculum. Sinds 1 augustus 2025 is daarom de standaard basisvaardigheden (OP0) toegevoegd aan het inspectiekader. Dit houdt in dat dit één van de pijlers is waar de inspectie op zal letten. Daarbij dien je voor een voldoende voor alledrie de basisvaardigheden aan de verwachtingen te voldoen.

De kerndoelen

De basisvaardigheden zijn focusgebieden: het zijn geen aparte vakken. Er zijn dan ook geen aparte ‘basisdoelen’ geformuleerd. Bij het werken aan de basisvaardigheden gebruik je de bestaande doelen. Voor de Nederlandse taal en Rekenen/Wiskunde zijn dit de (nieuwe) kerndoelen en daaraan verwant de referentieniveaus (1F, 2F, 3F, etc). Voor burgerschap kun je de concept-kerndoelen hanteren.

Vanwege deze focus zijn de kerndoelen van de basisvaardigheden als eerste geactualiseerd. In april 2025 zijn de nieuwe kerndoelen van Nederlands en rekenen/wiskunde gepubliceerd. 1 september 2025 zijn de concept kerndoelen van burgerschap en digitale geletterdheid gepubliceerd. Een overzicht van alle nieuwe kerndoelen per leergebied vind je op allekerndoelen.nl. Tevens is het doel hierbij om po en vo sterker aan elkaar te verbinden, zodat er een duidelijke ‘leerlijn basisvaardigheden’ ontstaat. De andere vakken, die dus buiten de basisvaardigheden vallen, volgen in de komende jaren. Het is de intentie om alle kerndoelen in augustus 2027 in te voeren en vanaf 2031 ook onderdeel te maken van het inspectiekader.

Waarom de basisvaardigheden

De extra aandacht voor de Nederlands taal, rekenen/wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid, komt voort uit verschillende signalen. Ten eerste constateerde de onderwijsinspectie dat de prestaties op taal en rekenen daalden (Inspectie van het Onderwijs, 2022). Dit naar aanleiding van onder andere hun schoolbezoeken en scores van eindtoetsen in het basisonderwijs en examens in het voortgezet onderwijs. Ten tweede lieten internationale onderzoeken, zoals de PISA, zien dat leerlingen in Nederland minder goed scoorden op lezen en rekenen dan voorheen. Ten derde hebben diverse adviesraden aangegeven dat er uit onderzoek naar voren komt dat de basisvaardigheden van fundamenteel belang zijn voor succes in het dagelijks leven.

Enige tijd lag de nadruk in het onderwijs op een brede ontwikkeling, met relatief veel ruimte voor creativiteit, samenwerking en 21e-eeuwse vaardigheden. Alhoewel deze niet als onbelangrijk zijn bestempeld, constateerde de onderwijsinspectie dat taal en rekenen onder druk zijn komen te staan en dat hiervoor dus extra aandacht nodig is.

Burgerschap

Wat hierboven wellicht opvalt is dat het steeds over taal en rekenen/wiskunde gaat. Waarom is burgerschap dan óók een basisvaardigheid? Dit komt omdat al in 2021 de Wet op het burgerschapsonderwijs is ingevoerd. Zo werd het ook al tijdens Curriculum.nu (2016-2019) als apart leergebied aanwezen. Dit komt voort uit eerdere onderzoeken, geluiden vanuit scholen en diverse andere signalen. Voor de volledigheid is het nu ook meegenomen bij de algehele invoering van de basisvaardigheden, en wordt er nu dus ook officieel naar gekeken door de inspectie – ook al zijn de kerndoelen dus nog niet ingevoerd.

Digitale geletterdheid

Net zoals burgerschap, is ook maatschappelijk gezien de vraag naar digitale geletterdheid ontstaan. Ook dit was bijvoorbeeld onderdeel van curriculum.nu. De urgentie is met de komst van AI alleen maar toegenomen. Op het moment van schrijven is digitale geletterdheid echter nog niet wettenlijk verankerd (in tegenstelling tot burgerschap), en mede daarom geen apart onderdeel van het inspectiekader.

Hoe te werken aan de basisvaardigheden

Er wordt dus sinds dit schooljaar van je verwacht dat je als school (po, vo) of opleiding (mbo) in het onderwijs expliciet aandacht hebt voor de Nederlandse taal, rekenen/wiskunde en burgerschap. Meer concreet: dat je voor deze vaardigheden een doelgericht, samenhangend curriculum hebt, waarbij je rekening houdt met je leerlingen of studenten.

Vooropgesteld: het is niet nieuw. Als school of opleiding doe je waarschijnlijk al veel op dit gebied. Wél wil je dit misschien wat meer zichtbaar maken en heb je (mede daardoor) zicht op een aantal aandachtsgebieden. Op welke manier kun je de basisvaardigheden zichtbaarder maken en er concreet aan werken? Hieronder drie suggesties.

1. Integreer basisvaardigheden in meerdere vakken

De basisvaardigheden zijn geen losse vakken, maar doorlopende lijnen. Dat betekent dat je ze in élk vak kunt versterken:

• Taal: laat leerlingen bij geschiedenis of biologie samenvattingen maken, argumenteren of presenteren.
• Rekenen/Wiskunde: oefen functionele rekenvaardigheden bij economie, techniek of natuurkunde.
• Burgerschap: koppel discussies in maatschappijleer of Engels aan actuele maatschappelijke thema’s.
• Digitale geletterdheid: leer digitale bronnen kritisch te beoordelen, laat data verwerken in spreadsheets, of stimuleer computational thinking bij programmeeropdrachten. Werk zo aan digitale geletterdheid.

Om het bovenstaande meer expliciet te maken kun je de (concept) kerndoelen van de verschillende vakgebieden concreet laten terugkomen bij verschillende vakken. Organiseer bijvoorbeeld een werksessie waarin je deze met vakgroepen bestudeert en integreert in het curriculum.

Hierbij kun je op twee manieren te werk gaan. Je kunt de doelen door vakgroepen laten verdelen, zodat je alles ‘dekt’. Dit is efficiënt , maar de vraag is wel hoe effectief het is: doelen kunnen zo lukraak over de tijd worden verdeeld, zonder dat er een echte leerlijn ontstaat. Een andere manier is om vanuit de basisvaardigheden een ‘curriculum routekaart’ (curriculum roadmap) te tekenen: teken stap voor stap uit wat de routekaart is. Wat wil je dat leerlingen in jaar 1 leren? En dan in jaar 2? Enzovoorts. En zo kun je dat weer verder concretiseren per periode. Vervolgens kun je dáár de vakken aan koppelen. Zo zorg je voor een heldere leerlijn bij de basisvaardigheden.

2. Visualiseer de leerlijnen

Visualiseer het bovenstaande. Wat leren leerlingen of studenten door de jaren heen? Gebruik gezamenlijke taal binnen de school of opleiding zodat iedereen weet wat met de basisvaardigheden wordt bedoeld. Stem bijvoorbeeld af binnen teams (po, vo en mbo) zodat leerlingen niet steeds opnieuw hetzelfde doen, maar er steeds een verbreding (vakcontexten) of verdieping is. Daarbij kunnen verbanden met de referentieniveaus of vakdoelen helpen.

Daarnaast wil je dit ook goed verwoorden, wat intern helpt de kwaliteit te versterken én bijvoorbeeld ook naar inspectie toe goed duidelijk maakt hoe je hier aan werkt. Denk bijvoorbeeld aan een heldere beschrijving van hoe taal, rekenen en burgerschap in het curriculum zijn verwerkt, met concreet materiaal of voorbeelden in lesprogramma’s en de gezamenlijke afspraken over monitoring en rapportage.

Het curriculum ontwerpen en visualiseren

Eén manier om het curriculum te ontwerpen en visualiseren, is door deze vast te leggen in een Word- of Excel-bestand. Dit is laagdrempelig, maar ook vaak een bestand dat bijna niemand kent en dus ook niet gebruikt. Een krachtig curriculum leeft en ontwerp je samen met de hele school of opleiding. Mede om die reden hebben wij Curriculum Playground ontworpen: de tool om het curriculum interactief te ontwerpen, maken, plannen, analyseren en te delen. En zo kun je ook met de verschillende leerlijnen van de basisvaardigheden binnen Curriculum Playground aan de slag.

👉 Meer weten? Bekijk dan deze website: https://curriculumplayground.nl/

3. Gebruik formatieve evaluaties

Zet formatief handelen in om de ontwikkeling van leerlingen zichtbaar te maken. Gebruik verschillende werkvormen en zorg voor een krachtig formatief ontwerp om vanuit de verschillende vakgebieden te kijken hoe leerlingen zich ontwikkelen ten opzichte van de basisvaardigheden – en laat deze doelen vervolgens dus ook expliciet terugkomen bij je summatieve beoordeling. Op die manier zorg je ervoor dat de basisvaardigheden écht onderdeel van je curriculum zijn: het zijn doelen, die worden aangeleerd én getoetst.

Daarbij hoef je natuurlijk niet alleen gebruik te maken van eigen data uit toetsen. Ook informatie uit bijvoorbeeld een Cito-volgtoets of andere type toetsen leveren data op die je hierbij kunt gebruiken om een goed beeld te vormen van de ontwikkeling van de leerlingen of studenten.

Hopelijk helpt dit overzicht en de tips bij het werken aan de basisvaardigheden. Succes 🙂

🎧 Luister de podcast