Een curriculumexpert, wat is dat precies?

Er zijn in het onderwijs veel, grote ontwikkelingen gaande. Voorbeelden hiervan zijn de invoering van de nieuwe kerndoelen en basisvaardigheden in het voorgezet onderwijs, modularisering in het middelbaar beroepsonderwijs en meer flexibilisering in het hoger beroepsonderwijs. En dan is er natuurlijk nog de toename van AI in alle soorten onderwijs. Al deze ontwikkelingen vragen om een goede samenhang tussen de visie, doelen, toetsen en leeractiviteiten oftewel het curriculum – oftewel goede curriculumexpertise.

Een curriculum

Een curriculum is meer dan een rijtje vakken of een rooster. Het is het geheel van leerdoelen, inhouden, leeractiviteiten, toetsing en onderwijsmethoden binnen een opleiding of leerroute (van den Akker, 2003). Je zou het kunnen zien als de onderwijskundige blauwdruk die bepaalt wat leerlingen leren, waarom ze dat leren, en hoe dat gebeurt.

Een goed curriculum is coherent, doordacht en afgestemd op de visie van de school of opleiding. Het verbindt onderwijsdoelen met inhoud en didactiek, en zorgt voor een opbouw in complexiteit en diepgang. Daarbij moet het ook nog voldoen aan wettelijke kaders, zoals de kerndoelen, eindtermen, het kwalificatiedossier of een landelijk opleidingsprofiel.

Een curriculum in ontwikkeling

Curriculumontwikkeling is een cyclisch en iteratief proces. Het begint bij een heldere ambitie: wat wil je leerlingen of studenten meegeven? Vanuit die ambitie worden beoogde leerresultaten geformuleerd en georganiseerd, een leerproces vormgegeven en leeractiviteiten ontworpen: het beoogde curriculum. Vervolgens ontstaat een nieuwe verschijningsvorm, namelijk het uitgevoerde curriculum. We evalueren ons plan voor het leren, schaven bij in de praktijk en maken nieuwe, betere keuzes voor het vervolg. Dit kan op zijn beurt weer resulteren in een verscherping in ambitie.

Het ontwikkelen van een curriculum is dus geen eenmalige klus, maar vraagt om voortdurende afstemming, reflectie en vernieuwing. Juist daarom is er behoefte aan expertise.

Wat voor een expertise?

Maar over wat voor expertise hebben we het precies? Curriculumexpertise kan gezien worden als de paraplu van de volgende vijf expertises (van den Bosch et al., 2024):

1. Vakinhoudelijke expertise
2. Vakdidactische expertise
3. Curriculum ontwerpexpertise
4. Curriculumbewust handelen
5. Veranderkundige expertise/curriculair leiderschap

Waar je de eerste als docent sterk in je lerarenopleiding hebt opgedaan of als docent in het (hoger) beroepsonderwijs in de praktijk, zal ook het meerendeel van de docenten de tweede, vakdidactische expertise, ontwikkeld hebben. De overige drie laten zich wat minder prominent terugzien in het gemiddelde loopbaanpad van docenten. En dat is waar een curriculumexpert een rol kan spelen. Maar wat bedoelen we met deze drie aanvullende expertises?

Curriculum ontwerpexpertise: De vaardigheid van het planmatig ontwerpen van een curriculum, bijvoorbeeld door gebruik van ontwerpaanpakken zoals backwards design, speelt een belangrijke rol in het bewerkstelligen van een samenhangend curriculum.

Curriculumbewust handelen: Het bewustzijn van docenten over de opbouw, doelen en samenhang van het curriculum waarbinnen zij lesgeven en het kunnen aanbrengen van interne consistentie in het curriculum. Nieveen (2017) gebruikt ook wel de term ‘helikopterblik’.

Veranderkundige expertise/curriculair leiderschap: Het creëren van draagvlak ten aanzien van het curriculum, waarbij het van belang is dat iedere collega betrokken is bij zowel het beoogde als het uitgevoerde curriculum. Daarbij weet je dat je niet in je eentje op de troepen vooruit kan lopen, maar samen zult moeten werken met iedere collega.

Een curriculumexpert

Het hebben van kennis en expertise is allereerst dus van belang. Maar het goed ínzetten en gebruiken van expertise is een tweede. Expertise binnen een school of opleiding komt pas tot zijn recht als er ruimte is voor docenten om leiderschap te pakken in het onderwijs dan wel het curriculum. Belangrijk is dus dat een curriculumexpert die ruimte weet te pakken en zo bij kan dragen aan het verbeteren van het onderwijs. Maar dat doet hij uiteraard niet alleen.

Uit onderzoek naar leiderschapskwaliteiten binnen scholen worden verschillende kenmerken genoemd, waaronder verantwoordelijkheid, initiatief en lef, maar ook netwerken en samenwerken (o.a. Snoek et al., 2006; Nieveveen, 2011). Met kennis van het curriculum en curriculumontwikkeling kan een mooi beoogd curriculum worden neergezet, maar het uitgevoerde curriculum gaat om mensen en op het kunnen inspelen op onverwachte elementen.

Een curriculumexpert is dus zowel kundig in het ontwerpen, analyseren, (her)ontwikkelen en implementeren van curricula én weet daarnaast het gezamenlijk leren binnen de school of opleiding te leiden.

Welke rol vervult een curriculumexpert?

Het mag duidelijk zijn: een curriculumexpert ben je niet in je eentje. Wel kan jij zorgen voor interne stuurkracht binnen jouw school of opleiding en daarmee de ontwikkeling van leerlingen en studenten versterken. Het lastige is dat de kwaliteit en expertise van leraren niet altijd voldoende benut wordt. Het is beter voor de innovatiekracht van een school als de kwaliteit en expertise van leraren erkend en benut wordt, en zij meer regie hebben.

Onderzoek toont aan dat scholen waarin leraren ruimte krijgen om curriculumleiderschap te tonen beter in staat zijn om flexibel, effectief en toekomstgericht onderwijs te ontwikkelen (Krepel et al, 2025). Dit vraagt niet alleen om individuele kennis en vaardigheden, maar ook om een cultuur waarin docenten worden erkend als professionele experts. Curriculumexperts vervullen hierin een sleutelrol: zij verbinden inhoudelijke visie met praktische uitvoerbaarheid, creëren draagvlak en stimuleren een cultuur van gezamenlijk leren en ontwikkelen.

Aan de slag als curriculumexpert

Wil jij je ontwikkelen tot curriculumexpert? Wil je meer expertise opdoen om die rol binnen je school of opleiding te kunnen vervullen? Bekijk dan onze 1-jarige Opleiding Curriculumexpert – we starte in september 2025 met vo, mbo en hbo groep👇