Een blik op het verandermodel van Knoster voor een succesvol ontwikkelproces – Deel II

Onderwijsontwikkelingen kunnen zorgen voor veranderingen. Maar hoe voer je deze veranderingen door? Als docent kun je verstrengeld raken in de vernieuwing en de nog oude gewoontes. Deze tweestrijd roept dan al snel vragen op over de effectiviteit van deze veranderingen. In het eerste deel van dit artikel bespraken we de vijf elementen van het verandermodel van Knoster en hoe deze elementen bijdragen aan een succesvol veranderproces in het onderwijs. Hierbij richtten we ons op het belang van een duidelijke visie, het begrijpen van het belang van de verandering, het hebben van een goed doordacht plan en het ontwikkelen van de benodigde competenties. In dit tweede deel gaan we dieper in op hoe het model van Knoster kan worden toegepast op curriculumontwikkeling middels het Backward design principe.

Het model van Knoster en Backward design

Backward design is een benadering voor curriculumontwikkeling wat begint met het eindpunt in gedachten. In plaats van te beginnen met de lesinhoud en het nadenken over welke leeractiviteiten je in de les gaat aanbieden, gaat het Backward design principe van start met het definiëren van de gewenste leerresultaten. Vervolgens bedenk je hoe je deze leerresultaten zichtbaar gaat maken en pas dan ga je nadenken over wat er in de les gebeurt, op welke manier je aan de slag gaat en hoe je leerlingen en studenten gaat ondersteunen in het leren.

Door het model van Knoster te combineren met het Backward design principe kunnen we een gestructureerde aanpak creëren voor curriculumontwikkeling die rekening houdt met zowel het veranderproces als de gewenste leerresultaten (figuur 1). Hierbij zijn alle vijf elementen van belang voor het ontwerpen van een krachtig curriculum.

Figuur 1: Het verandermodel van Knoster volgens het Backward design principe

Geen leeruitkomsten of leerdoelen →

Zonder duidelijke leeruitkomsten of leerdoelen weten leerlingen en studenten niet wat er van hen verwacht wordt, wat kan leiden tot verwarring en een gebrek aan focus in hun studie inspanningen. Om duidelijk te maken wat leerlingen en studenten moeten leren is het van belang om de gewenste leerresultaten te operationaliseren naar leeruitkomsten of leerdoelen. Ze vormen daarmee de stip op de horizon en zo het anker van curriculumontwerp. De leeruitkomsten of leerdoelen moeten duidelijk gedefinieerd worden en aansluiten bij de visie van het onderwijs. Wat is de meest waardevolle kennis die een student of leerling kan opdoen? Is dit gericht op het oplossen van maatschappelijke problemen? Of willen we dat ze zich voorbereiden op een werkend leven? Hoe dragen deze leeruitkomsten of leerdoelen bij aan het grotere geheel van het onderwijs en het leren van leerlingen en studenten?

Tip:

Betrek (een groot deel van) het team bij het ontwerpproces. Het is belangrijk dat alle docenten precies weten wat de leeruitkomsten en leerdoelen inhouden en hoe je ze kunt formuleren. Bespreek samen de visie achter het curriculum. Dit zorgt ervoor dat het team collectief weet waar ze naartoe werken en daarnaast zicht hebben op het curriculum als geheel, in plaats van losse module-eilandjes.

Geen succescriteria →

Een belangrijke toevoeging aan leerdoelen en leeruitkomsten zijn succescriteria. Daar waar leerdoelen en leeruitkomsten vaak relatief ruim en abstract worden geformuleerd (om ruimte te houden in het curriculum) bieden succescriteria voor leerlingen en studenten verdere verduidelijking over wat er van hen wordt verwacht. Succescriteria fungeren als een spiegel waardoor leerlingen en studenten niet alleen zichzelf, maar ook anderen kunnen helpen reflecteren en evalueren, oftewel kwaliteitsbesef kunnen ontwikkelen. Door van start te gaan met het verduidelijken van succescriteria kunnen we als docenten gerichter werken en wordt tijd en energie besteed aan wat echt belangrijk is. Het is iets waar we niet altijd bij stilstaan, mede door de welbekende ‘vloek van kennis’.

Tip:

Er zijn geen vaste regels voor het opstellen van succescriteria. Het belangrijkste is om dit als team én samen met leerlingen en studenten te doen. Door leerlingen en studenten tijdig te betrekken bij het formuleren van succescriteria voelen zij zich meer verantwoordelijk en betrokken bij hun eigen leerproces. Dit zorgt voor een beter begrip van wat er van hen wordt verwacht en vergroot hun motivatie en inzet. Bespreek samen ‘wat’ en ‘hoe’ ‘goed’ eruitziet’ en werk zo samen aan de onderwijskwaliteit. Zonder de dialoog kunnen succescriteria snel op verschillende manieren worden geïnterpreteerd en bereiken ze niet het gewenste doel.

Geen leerlijn →

Het ontbreken van een leerlijn kan leiden tot chaos in het onderwijsproces, waarbij je als docent zonder een duidelijk doel of richting rondzwerft. Een krachtig curriculum vraagt om heldere leerlijnen. Een leerlijn waarbij leerlingen en studenten stap voor stap kennis, vaardigheden en attitudes eigen maken, alsof ze een trap oplopen. Hoe werken leerlingen en studenten stap voor stap toe naar het eindniveau? Dit dwingt je om eerst na te denken over de gewenste leerresultaten voordat je de leeractiviteiten plant. Zo voorkom je dat je verdwaalt in losse lesideeën zonder een duidelijk doel.

Tip:

We denken vaak vanuit onze huidige kennis en willen te veel, waardoor het curriculum overvol raakt en er weinig ruimte is om te leren. Het is cruciaal om een leerlijn te ontwikkelen waarin de visie is geïntegreerd die jou en je leerlingen en studenten begeleidt naar succesvolle leerresultaten. Je knipt als het ware (een deel van de) leeruitkomsten of leerdoelen op in kleinere stappen en bijhorende taken. Gebruik richtlijnen zoals de Dublin-descriptoren en het ZelCom-model voor een oplopend competentieniveau en taxonomieën (ordening, schikking) zoals Bloom, ERK, RTTI, Miller, TIMSS, SOLO. Deze tools helpen je bij het systematisch ontwikkelen van het curriculum en bieden houvast, samenhang en continuïteit.

Geen toetsing →

Net zoals middelen cruciaal zijn voor effectieve verandering is toetsing een essentieel middel om de voortgang en het succes van het leerproces te meten. Toetsing is een onderdeel van leren. Zonder adequate toetsingsmethoden tast je als docent, leerling en student in het duister over hoe prestaties beoordeeld en verbeterd kunnen worden. Toetsing biedt niet alleen waardevolle feedback over de verworven kennis en vaardigheden, maar fungeert ook als een stimulans voor betrokkenheid en motivatie. Het is daarom belangrijk om heldere en doelgerichte toetsingsmethoden te ontwikkelen die nauw aansluiten bij de gestelde leerdoelen of leeruitkomsten. 

Tip:

Toetsen is onderdeel van leren, maar de manier waarop je toetsen met elkaar definieert is van groot belang. Voer gesprekken over de functie van toetsen en hoe je kunt toetsen. Hoe kunnen we toetsactiviteiten zo organiseren dat ze de ontwikkeling zichtbaar maken? Investeer in professionele ontwikkeling gericht op effectieve toetsing, zodat iedereen met dezelfde blik kijkt naar de verzamelde data van leerlingen en studenten.

Geen leeractiviteiten →

Zonder duidelijk gedefinieerde leeractiviteiten blijven jij en je leerlingen en studenten onzeker over de route naar de kennis en vaardigheden die nodig zijn om de gestelde leeruitkomsten of leerdoelen te bereiken. Voor een deel gaat dat over wat je als docent belangrijk vindt, maar voor een groot deel gaat het over wat er nodig is om de gewenste leerresultaten te bereiken. Door uit te gaan van deze leerresultaten kun je veel betere keuzes maken over wat belangrijk is en wat niet, zodat de leeractiviteiten de leerlingen en studenten een gestructureerde en praktische manier bieden om kennis en vaardigheden eigen te maken en stap voor stap een neus voor kwaliteit te ontwikkelen. Dit vraagt om het doorlopend inzetten van didactiek en effectieve leerstrategieën, aangezien leren een actief proces is dat juist moeite moet kosten.

Tip:

Er is geen ‘one-size-fits-all’ manier van onderwijs. Het is goed om je didactisch handelen te vergroten door op meerdere manieren te werken met je leerlingen en studenten, dus experimenteer vooral met verschillende didactische vormen. Eén methode werkt ergens, maar nooit overal. Didactiek vindt altijd plaats in een dynamische onderwijscontext, waarbij je als docent de schakel bent tussen de leerling of student en de lesstof. Het ontwikkelen van didactische vaardigheden is een vorm van professionalisering. Wat verstaan we onder goed onderwijs? Hoe kun je ervoor zorgen dat een student en leerling leert? Dit is de basis van het denkproces bij didactisch handelen. Dit denkproces vraagt om reflectie, het voeren van een dialoog en collegiale samenwerking. Creëer een cultuur van teamleren waarin je samen kunt leren en best practices kunt delen over het ontwerpen van effectieve leeractiviteiten.

Kortom

Door het verandermodel van Knoster te combineren met backward design kun je eenvoudig je curriculum checken. Wat valt dan op? En wat mist er? Wanneer je merkt dat een van de elementen ontbreekt of minder aanwezig is, dan weet je welk stap je ’terug’ moet doen in het proces. Bespreek dit ook met je collega’s: wat valt hen op? Dit proces wil je niet in isolatie doorlopen, maar juist in nauwe samenwerking met je team, leerlingen en studenten. Betrek hen tijdig bij elke stap van de ontwikkeling om ervoor te zorgen dat iedereen dezelfde visie deelt en weet wat de verwachtingen zijn. Hierdoor creëer je gedeeld eigenaarschap en verhoog je de betrokkenheid en motivatie van iedereen die bij het leerproces betrokken is.

Literatuur

Knoster, T. (1991) Managing complex change model, Washington D.C., Enterprise Group, Ltd.

Wiggins, Grant, and McTighe, Jay. (1998). Backward Design. In Understanding by Design (pp. 13-34). ASCD.

McTighe, J., & Wiggins, G. P. (2013). Essential questions. ASCD.

Travers, M (2021) Rewriting Curriculum: Managing this complex change, www.actfl.org

Leflot, G (2021) Implementatiegids voor innovaties in het onderwijs, Garant Antwerpen-Apeldoorn

Van Rooij, M; van Ginkel, K (2010) Leren op de werkplek. Het creëren van verantwoordelijke relaties, www.kessels-smit.com

image_pdfDownload artikel

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vernieuwenderwijs

Als Vernieuwenderwijs helpen we scholen en opleidingen te komen tot krachtig onderwijs. Dit doen we door diensten en producten te bieden op het gebied van visie, curriculumontwerp, toetsing en didactiek.

Nieuwsbrief

Elke week onze artikelen & interessante linkjes ontvangen?

Please wait...

Bedankt, je staat op onze mailinglijst!

Contact

Vernieuwenderwijs B.V.
Kerkenbos 1344
6546 BG Nijmegen

📞 Wessel: 06 194 02 982

📞 Michiel: 06 193 37 715

✉️ info@vernieuwenderwijs.nl

© 2024 · Vernieuwenderwijs