Beoordelen en beslissen bij Buurtcollege Agora Maas en Peel

Op welke manier kun je de ontwikkeling van leerlingen zichtbaar maken? Hoe kun je die data gebruiken om het leerproces van leerlingen te ondersteunen? En hoe kun je onderbouwde, valide beslissingen nemen? Oftewel hoe kun je nu écht ontwikkelingsgericht toetsen? De afgelopen maanden zijn we bij Buurtcollege Agora Maas en Peel verder gegaan met het werken met programmatisch toetsen in het voorgezet onderwijs. In dit artikel alles over dat proces.

Programmatisch toetsen in het voortgezet onderwijs

Afgelopen jaar schreven we diverse artikelen over Buurtcollege Agora Maas en Peel, een Agora school die schooljaar 2021 – 2022 van start is gegaan. Op die school zijn we in het eerste schooljaar gestart met de zoektocht naar de perfecte challenge. Een volgende stap in het proces was het integreren van de kerndoelen in het onderwijs. De kerndoelen zijn streefdoelen die veelal een voorbereiding zijn op de eindtermen oftewel het examenprogramma. Concreet zijn we begonnen met het omzetten van de kerndoelen naar kernvragen, die leerlingen kunnen meenemen in hun challenges. 

De vervolgstap hierop is het inzichtelijk maken van het leren van de leerlingen. Hoe maak je kernvragen betekenisvol oftewel hoe maak je kwalificatie (Biesta, 2012) zichtbaar? En vanuit de visie van agora, hoe maak je ook ontwikkeling op het gebied van subjectivicatie en socialisatie zichtbaar? Oftewel: hoe kun je leerlingen beoordelen en begeleiden en dat niet alleen op basis van vakinhoud, maar ook de bredere ontwikkeling? Dit laatste is iets wat we als school vaak goed op papier vastleggen (denk aan zelfregulatie, samenwerking, kritisch, etc), maar wat vervolgens dan niet concreet is terug te zien in doelen en toetsing.

Gekeken naar een goede constructieve afstemming, was de wens dat hier wél te doen.

Figuur 1. Indeling van de data

In onze zoektocht hebben we daarom gekeken naar hoe we het leren wat overal gebeurt willen ‘labelen’ oftewel categoriseren. Hieruit zijn uiteindelijk twee ‘glazen’ naar voren komen die samen de bril vormen om door naar leerlingen te kijken: door zelf ontworpen perspectieven én de zes dimensies van psychologisch welbevinden (Ryff, 1989). Zie Figuur 1 en Figuur 2. Zo combineren we de vakinhoud én de brede ontwikkeling van leerlingen. Op basis van deze twee categorieën leggen we betekenisvolle momenten vast van de ontwikkeling van leerlingen, die helpen om tot onderbouwde beslissingen te komen. Oftewel: van data naar beslissing.

Een screenshot uit de online tool die word gebruikt.

Deze manier van toetsen komt voort uit het hoger onderwijs, waar het bekend staat als het concept programmatisch toetsen. Hoe hebben we vervolgens dit concept toepast binnen het Buurtcollege? Daarover kun je alles lezen in dit artikel.

Vervolgens hebben we de afgelopen maanden stapsgewijs verder gewerkt aan de doorontwikkeling van het programmatisch toetsen binnen de school, waarbij er ook een speciale app is ontwikkeld die de school gebruikt om de manier van werken te ondersteunen. (Over deze app volgt later nog een artikel). Meer over dit alles kun je hieronder lezen.

Beoordelen en beslissen

In navolging van het afgelopen schooljaar, zijn we dit schooljaar gestart met een duidelijk focus op het verschil tussen beoordelen en beslissen. Hierbij zie je vaak dat er traditioneel gezien spraken is van data-driven decision making; er is al data (zoals toetsen bij hoofdstukken), dat becijferen we en op basis daarvan nemen we beslissingen. Meer wenselijk is andersom: na denken over welke informatie nodig is om tot onderbouwde beslissingen te komen: decision-driven data collection (Wiliam, 2019). Zo werk je toe naar producten of handelingen die (middels de feedback) voor data zorgen over de ontwikkeling, oftewel datapunten.

Zo hebben we het gehad over datapunten: wat is een datapunt? wat maakt een datapunt? Hierbij hebben we vastgesteld dat het is niet iedere quiz die een leerling maakt, maar ook niet enkel zwaardere handeling zoals een presentatie of verslag. Het zijn waardevolle momenten die voldoende informatie bieden om wat te kunnen zeggen over de ontwikkeling en feedback te geven.

Met het team hebben we daarbij besloten om te komen tot een richtlijn van 3 datapunten, bestaande uit foto’s, video’s of teksten, vanuit leerlingen, coaches en vakcoaches (zie Figuur 3).

Figuur 3. Eerste opzet flow datapunten

Daarbij is is besproken dat leerlingen, na te zijn geland, steeds beter hun leren hun leren te duiden, zowel vanuit de bril van psychologisch welbevinden als de perspectieven. Zo verzamelen leerlingen ±3 datapunten per week, die worden vastgelegd door henzelf, coaches of vakcoaches. Op deze manier wordt steeds meer zichtbaar hoe de leerlingen zicht ontwikkelen, waar ze goed of minder goed in zijn, interesse hebben of minder interesse in hebben, etc. Oftewel: leerlingen leren zichzelf steeds beter kennen.

Een app om de data vast te leggen

Hoe leg je de data vast? Hoe creeër je snel een overzicht van de ontwikkeling? Complexe systemen zijn er genoeg, maar wat is passend? In samenwerking met onze partner Onderwijs Maak Je Samen hebben we voor de school een unieke app ontwikkeld die zowel leerlingen als (vak)coaches in staat stelt om datapunten vast te leggen voor leerlingen. In de app kunnen foto’s, teksten, video’s en andere bestanden worden vastgelegd, waarbij kan worden aangeven onder welke perspectieven en/of dimensies te vallen. Tevens kunnen leerlingen hun ‘portfolio’ presenteren om zo inzichtelijk te maken hoe zij zich ontwikkelen, welke bijvoorbeeld kan worden gebruikt bij coachgesprekken of community-avonden of ouderavonden.

Van data naar beslissing

Welke beslissingen worden genomen op basis van de data? Hoe zorgen we er voor dat data vanuit meerder perspectieven wordt aangeleverd? En hoe zorgen we er voor dat data een overtuigend beeld geeft van waar leerlingen? Vanuit de gecreëerde basis zijn we vervolgens verder de diepte ingegaan.

Student journey

Allereerst hebben we toegewerkt naar een ‘student journey’: wanneer wil je – bekeken vanuit het eindexamen – welke beslissingen ‘high-stake’ nemen? Belangrijke momenten zijn bijvoorbeeld het vaststellen van SE-cijfers, de profielkeuze en de (voorlopige) niveau-keuze. Hoe zorg je er vervolgens voor dat deze beslissingen geen verrassing zijn? Middels medium-stake momenten, die eens per aantal weken plaatsvinden, wordt er stilgestaan bij de data, op basis waarvan het leren kan worden bijgestuurd. Zo kan er bijvoorbeeld worden aangestuurd op het doen van een challenge vanuit een wat meer onbekend perspectief (perspectieven) of het meer focussen op samenwerking (psychologisch welbevinden). Zie Figuur 5.

Figuur 5. Schets student journey
Aggregatie, triangulatie en saturatie

Met het team hadden we inmiddels scherp dat we beslissingen wilden nemen op basis van het psychologisch welbevinden en de perspectieven. Hiermee was het aggregatieniveau duidelijk. Twee andere belangrijke principes zijn triangulatie en saturatie.

Het idee van triangulatie is dat data afkomstig is van meerdere perspectieven: je wilt niet alleen maar datapunten van leerlingen of coaches. Je wilt een mix, waarbij bij voorkeur leerlingen zelf, hun groepsgenoten, coaches én vakcoaches (en mogelijk meer) feedback geven over datapunten. Zo ontstaat er data-triangulatie en zo een completer beeld van wie de leerling is. Tijdens vervolgsessies zijn er richtlijnen vastgesteld, waarbij in ieder geval is afgesproken dat we minimaal twee perspectieven per week beogen.

Het idee van saturatie is dat je ‘voldoende’ data wilt hebben van een leerling: lost een leerling één keer een wiskundeformule op, dan weet je nog niet of hij of zij dat altijd kan. Je wilt een dusdanig veel data dat het overduidelijk is oftewel dat er sprake is van saturatie. Tijdens de vervolgsessies zijn ook hierover richtlijnen vastgesteld, waarbij is afgesproken dat het aan de coaches en vakcoaches is om mede in overleg te kijken welke data nu écht wenselijk dan wel noodzakelijk is voor vervolgstappen in de loopbaan van de leerlingen.

Determinatie

Eén van de high-stakes is determinatie. Een vraagstuk waar veel scholen mee zitten. Want hoe kun je nu voor een valide manier van determineren zorgen? Hoe zorg je voor de juiste data om je op te baseren? Zoals we al uitgebreid in dit artikel omschreven biedt deze manier van toetsen fijne uitgangspunten om uiteindelijk een bewuste keuze te maken als het bijvoorbeeld gaat over het niveau en of het profiel van leerlingen.

Doorontwikkeling

Noemenswaardig is dat bij een bezoek van de inspectie (september 2022) erg positief is gereageerd op hoe deze manier van beoordelen en beslissen is vormgegeven, waarbij met name de intentie en uitwerking zo goed op één lijn zaten. Verhaal en praktijk waren één.

Daarmee is het nog niet af: de komende maanden wordt er actief verder gewerkt aan de doorontwikkeling.

Hierbij gaat het bijvoorbeeld over; nieuwe collega’s leren werken met deze manier van toetsen, leerlingen meer verantwoordelijk maken voor hun data oftewel het eigenaarschap versterken en de samenwerking tussen coaches en vakcoaches versterken, zodat er een sterkere doorgaande lijn ontstaat tussen onder- en bovenbouw.

Zo wordt er een inductieprogramma opgezet voor nieuwe collega’s, worden er posters gemaakt om leerlingen én coaches nog meer thuis te maken in de domeinen en perspectieven en wordt er op termijn steeds scherper gekeken naar welke data je voor welke beslissing nodig hebt.

Meer lezen

Er valt nog veel meer te vertellen over de hierboven omschreven ontwikkeling, maar hopelijk biedt het inzicht in de stappen die we samen met de school hebben genomen. Na twee jaar ontwikkelen staat er een ontzettend waardevolle manier van het ondersteunen van leerlingen bij hun leerproces, passend bij de visie van de school – iets waar we samen erg trots op zijn!

Meer lezen over de school als geheel? Lees dan de artikelen: ‘Voor deze schoolleider begint leren bij nieuwsgierigheid‘ en ‘Deze school is een antwoord op de prestatiemaatschappij‘ door Johannes Visser in de Correspondent (29 maart, 2023).

Meer zien en weten?

Wil je meer zien en weten over deze manier van toetsen? Of de tool die wordt gebruikt?

Op woensdag 27 september 2023 organiseren we een congres over programmatisch toetsen. Mathijs Drummen, directeur van Buurtcollege Agora Maas en Peel, zal daar ook spreken over de ontwikkeling die de school heeft doorgemaakt, waarbij er alle ruimte is om vragen te stellen én de tool in te zien die voor deze manier van toetsen is ontwikkeld.

De aanmeldingen gaan snel, maar momenteel zijn er nog zo’n 40 plekken beschikbaar! Werk je in het voortgezet onderwijs en lijkt dit je interessant?

👉 Meer informatie & aanmelden: https://fotonaarfilm.nl

image_pdfDownload artikel

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Vernieuwenderwijs

Als Vernieuwenderwijs helpen we scholen en opleidingen te komen tot krachtig onderwijs. Dit doen we door diensten en producten te bieden op het gebied van visie, curriculumontwerp, toetsing en didactiek.

Nieuwsbrief

Elke week onze artikelen & interessante linkjes ontvangen?

Please wait...

Bedankt, je staat op onze mailinglijst!

Contact

Vernieuwenderwijs B.V.
Kerkenbos 1344
6546 BG Nijmegen

📞 Wessel: 06 194 02 982

📞 Michiel: 06 193 37 715

✉️ info@vernieuwenderwijs.nl

© 2024 · Vernieuwenderwijs