Kerndoelkaarten: praktisch aan de slag met de nieuwe kerndoelen (vo)

De nieuwe kerndoelen worden vanaf augustus 2026 stapsgewijs ingevoerd. Vanaf 2031 werk je er als school volledig mee. Het afgelopen jaar schreven we al meerdere artikelen over de actualisatie en ontwikkelden we allekerndoelen.nl. Maar hoe vertaal je die nieuwe doelen nu concreet naar je vaksectie? Om je daarbij te helpen maakten we kerndoelkaarten: praktische overzichtskaarten met werkvormen, waarmee je direct aan de slag kunt.

De actualisatie van de kerndoelen

De afgelopen periode is er veel gebeurd rondom de actualisatie van de kerndoelen. De huidige kerndoelen komen uit 2006 en sluiten niet overal goed aan bij wat leerlingen nu nodig hebben. Denk bijvoorbeeld aan digitalisering, burgerschap, taal en rekenen, maar ook aan meer samenhang tussen leergebieden en meer houvast voor scholen. Daarom zijn de kerndoelen voor het po, so, vo en vso vernieuwd.

De invoering verloopt gefaseerd. Voor Nederlands en rekenen en wiskunde gaat het overgangsrecht vanaf augustus 2026 lopen. Voor de andere leergebieden volgt dit naar verwachting vanaf augustus 2027. Vanaf augustus 2031 moeten scholen hun onderwijs baseren op de nieuwe kerndoelen. Dat klinkt nog ver weg, maar curriculumontwikkeling vraagt tijd. Zeker wanneer je dit niet wilt benaderen als een vinklijstje, maar juist als een kans om bewuster te kijken naar wat leerlingen leren, waar dat leren gebeurt en waarom je bepaalde keuzes maakt.

We schreven eerder al meerdere artikelen over deze ontwikkeling. In dit artikel over de actualisatie van kerndoelen en examenprogramma’s gingen we in op de achtergrond: waarom worden de doelen eigenlijk vernieuwd en wat betekent dit voor het landelijk curriculum? Daarna schreven we uitgebreider over wat er verandert in de nieuwe kerndoelen, met aandacht voor de opbouw, de inhoud en eerste ontwerpstappen. Ook maakten we een voorbeeldartikel over werken met kerndoelen en eindtermen bij Moderne Vreemde Talen. Daarin zie je hoe landelijke kaders kunnen helpen om een curriculum concreet te ontwerpen.

Allekerndoelen.nl: alles overzichtelijk bij elkaar

Daarnaast ontwikkelden we allekerndoelen.nl: een overzichtelijke plek waar je alle nieuwe kerndoelen kunt bekijken, doorzoeken èn vergelijken. Dat is handig, omdat de kerndoelen en bijbehorende informatie anders verspreid staan over verschillende documenten en websites. Op allekerndoelen.nl kun je per onderwijssoort en leergebied de domeinen, kerndoelen, doelzinnen, uitwerkingen en voorbeelden bekijken. Ook kun je zoeken op begrippen en, waar mogelijk, de nieuwe kerndoelen naast de oude kerndoelen leggen.

De website is bedoeld als digitale doos met bouwstenen. Handig om te doorzoeken, maar de kaarten die je daaruit haalt, moet je als sectie samen kleur geven. En dat begint met samen in gesprek gaan over wat er nu eigenlijk staat. Om dat gesprek te ondersteunen hebben we de kerndoelkaarten ontwikkeld.

Van overzicht naar onderwijsontwerp

Een goed overzicht is belangrijk, maar overzicht is nog geen curriculum. De nieuwe kerndoelen beschrijven wat leerlingen moeten kennen, kunnen en ervaren. Ze geven richting aan het onderwijs, maar ze schrijven niet precies voor hoe je lessen, projecten, toetsen, leerlijnen of vakwerkplannen eruit moeten zien. Die vertaalslag maak je als docent, sectie, team en school zelf.

Juist daar zit de professionele ruimte. Je onderzoekt welke doelen al stevig in het huidige curriculum zitten, waar hiaten zijn, welke doelen vakoverstijgend vragen om afstemming en waar je als school eigen kleur wilt geven. Dat vraagt om gesprekken over visie, leerdoelen, toetsing en leeractiviteiten. Niet alles hoeft anders. Je doet waarschijnlijk al veel. Maar doordat de nieuwe kerndoelen concreter zijn geformuleerd, wordt ook scherper zichtbaar waar je curriculum nog aandacht vraagt.

De stap naar de nieuwe kerndoelen is dus niet: open het document, verdeel de doelen over leerjaren en klaar. De stap is eerder: ga met elkaar in gesprek over de bedoeling van je onderwijs, leg de kerndoelen daar kritisch naast en ontwerp vervolgens bewust verder. Digitale overzichten helpen daarbij, maar soms werkt het beter om doelen letterlijk op tafel te leggen. Precies daarvoor hebben we kerndoelkaarten gemaakt.

Kerndoelkaarten: doelen op tafel

De kerndoelkaarten zijn printbare kaartjes bij de nieuwe kerndoelen voor het vo. De set bestaat uit 134 dubbelzijdige kaarten, gegroepeerd per leergebied. Elke kaart bevat dezelfde opbouw, precies zoals de nieuwe kerndoelen zelf zijn geformuleerd:

• Domein: elk leergebied bestaat uit meerdere domeinen, en binnen elk domein staan meerdere kerndoelen.
• Kernzin: een korte duiding van de inhoud van het kerndoel.
• Doelzin: wie de actor is (school of leerling), welke activiteiten of ervaringen verwacht worden, en op welke inhoud dit betrekking heeft.
• Puntsgewijze uitwerking: de verplichte onderdelen die je terug wilt zien in je curriculum, vertaald naar leerdoelen.
• Waar je aan kunt denken: concrete voorbeelden en aanknopingspunten om het kerndoel praktisch te maken.

De set beslaat alle leergebieden van het voortgezet onderwijs: Nederlands, Rekenen en Wiskunde, Burgerschap, Digitale geletterdheid, Mens en Maatschappij, Mens en Natuur, de moderne vreemde talen, Kunst en Cultuur, Bewegen en sport, en Friese Taal & Cultuur. De kaarten zijn bewust gemaakt om dubbelzijdig te printen, zodat de doelzin en uitwerking op de voorkant staan en de praktijkvoorbeelden op de achterkant

De kaarten zijn bedoeld om mee te werken. Je kunt ze printen, knippen en gebruiken tijdens een sectiemiddag, curriculumdag, werksessie met schoolleiders of overleg tussen vakgroepen. Daarmee worden de kerndoelen minder een lang document en meer een set bouwstenen waar je samen keuzes mee kunt maken. Het helpt om doelen te ordenen, clusteren, prioriteren en verbinden aan bestaande lessen, projecten, toetsing en leerlijnen.

Vier manieren om de kaarten te gebruiken

In de publicatie vind je ook 3 concrete opdrachten, waarin je stap voor stap aan de slag kunt gaan met de kaarten. Daarnaast raden we deze procestappen aan:

1. Verkennen: wat valt op?

Begin eenvoudig. Kies een leergebied en leg de kaarten open op tafel. Laat iedereen eerst individueel kijken: Welke doelzinnen herken je direct in het huidige onderwijs? Welke doelen roepen vragen op? Welke doelen voelen nieuw of scherper geformuleerd? Daarna kun je de kaarten samen sorteren in bijvoorbeeld vier stapels: doen we al sterk, doen we deels, vraagt ontwerpwerk en moeten we verder onderzoeken.

Zo ontstaat snel een eerste beeld zonder dat je meteen alles hoeft op te lossen. Het gesprek wordt concreet, omdat je niet praat over “de nieuwe kerndoelen” in het algemeen, maar over specifieke doelzinnen en uitwerkingen.

2. Clusteren: welke doelen horen logisch bij elkaar?

Vervolgens kun je kaarten clusteren. Welke kerndoelen passen bij een bestaande periode, projectweek, module of doorlopende leerlijn? Welke doelen kun je beter niet los van elkaar ontwerpen? Bij Nederlands kun je bijvoorbeeld doelen rondom rijke teksten, tekstbegrip en reflectie op teksten verbinden. Bij mens en natuur kan het logisch zijn om doelen rondom modellen, onderzoek en duurzaamheid samen te bekijken. Bij burgerschap en digitale geletterdheid kom je waarschijnlijk snel doelen tegen die niet bij één vak blijven.

Clusteren helpt tegen versnippering. Je voorkomt dat elk kerndoel een apart lesje wordt. In plaats daarvan kijk je welke betekenisvolle onderwijsactiviteiten meerdere doelen kunnen dragen.

3. Vertalen: van kerndoel naar leerdoel

Kerndoelen zijn breed geformuleerd. Om er onderwijs van te maken, moet je ze vertalen naar leerdoelen die passen bij je leerlingen, niveau, jaarlaag en context. Kies daarom een kaart en werk die samen uit. Wat moeten leerlingen precies leren? Welke kennis en vaardigheden horen daarbij? Welk werkwoord past? Wanneer vinden we dat leerlingen dit voldoende beheersen? En welk bewijs zien we dan in een opdracht, gesprek, product, presentatie of toets?

Hiermee verbind je curriculumontwerp direct aan toetsing en didactiek. De kaarten vormen dan het startpunt voor backward design: eerst scherp krijgen waar het leren naartoe werkt, daarna bepalen welk bewijs daarbij past en vervolgens leeractiviteiten ontwerpen.

4. Afstemmen: wat vraagt schoolbrede samenwerking?

Sommige kerndoelen kun je prima binnen een vaksectie uitwerken. Andere doelen vragen schoolbrede afstemming. Denk aan taalontwikkeling in alle leergebieden, digitale geletterdheid, burgerschap, onderzoekend werken of doelen die raken aan persoonlijke en maatschappelijke vorming. Leg zulke kaarten bewust apart en bespreek wie waar verantwoordelijkheid neemt.

Daarmee voorkom je twee risico’s. Het eerste risico is dat iedereen denkt dat iemand anders het doet. Het tweede risico is dat iedereen hetzelfde doet, maar zonder samenhang. Door kaarten schoolbreed te gebruiken, kun je beter bepalen waar gezamenlijke afspraken nodig zijn en waar vakken juist eigen accenten mogen leggen.

Gebruik de kaarten naast allekerndoelen.nl

De kerndoelkaarten vervangen allekerndoelen.nl niet. Ze vullen elkaar juist aan. Gebruik allekerndoelen.nl om snel te zoeken, te filteren, oude en nieuwe doelen te vergelijken en de meest actuele informatie erbij te pakken. Gebruik de kaarten om het gesprek in een team werkbaar te maken.

Een praktische werkwijze is bijvoorbeeld: bereid een sessie digitaal voor via allekerndoelen.nl, print de kaarten van het leergebied waarmee je aan de slag wilt, werk fysiek met de kaarten en leg de opbrengsten daarna vast in een vakwerkplan, curriculumdocument of digitale curriculumtool. Zo combineer je overzicht, gesprek en borging.

Let daarbij op: de kaarten zijn een hulpmiddel, geen eindproduct. Een curriculum wordt niet sterker doordat alle kaartjes ergens zijn neergelegd. Het wordt sterker wanneer je samen doordachte keuzes maakt over doelen, toetsing, leeractiviteiten en samenhang. De kaarten helpen om dat gesprek concreter te voeren.

Download de kerndoelkaarten

Wil je hiermee aan de slag? Download dan hier de kaartenset: Kerndoelkaarten vo. Print de set bij voorkeur dubbelzijdig, zodat de doelzin en uitwerking op de voorkant staan en de voorbeelden op de achterkant. De A4-versie bevat vier kaartjes per pagina en is bedoeld om uit te knippen.

Een eerste werksessie hoeft niet groot te zijn. Kies één leergebied, reserveer ongeveer een uur en werk in drie stappen: verken de kaarten, sorteer ze op wat al sterk staat en wat ontwerpwerk vraagt, en kies daarna maximaal drie concrete vervolgacties. Zo houd je het behapbaar en voorkom je dat de nieuwe kerndoelen vooral voelen als een grote stapel extra werk.

Download kerndoelkaarten (vo)

Tot slot

De nieuwe kerndoelen vragen om meer dan alleen kennis te nemen van wat er verandert. Ze vragen om een gezamenlijk gesprek: wat herkennen we, wat is nieuw, en hoe vertalen we dit naar ons eigen curriculum? Allekerndoelen.nl geeft je het overzicht, de Wijspapers geven je de achtergrond, en de kerndoelkaarten geven je de handvatten om er als sectie of team daadwerkelijk mee aan de slag te gaan. Begin klein, met één kaart en één werkvorm, en bouw van daaruit verder. Wil je meer expertise opbouwen in curriculumontwikkeling? Bekijk dan onze opleiding Curriculumexpert, de opleiding Leidinggeven aan curriculumontwikkeling, of de online Leergang Curriculumontwerp.

Veel succes met de nieuwe kerndoelen!